مطالب علمی، به زبان قابل استفاده

رویش دندان عقل از اواخر نوجوانی شروع می‌شود و در بیشتر موارد بدون مشکل خاصی پیش می‌رود. در معاینات دوره‌ای، مسیر رویش آن پایش می‌شود و تنها در صورت نهفتگی، عفونت یا فشار به دندان‌های مجاور، کشیدن یا مداخله پیشنهاد می‌شود — نه به‌طور خودکار برای همه.

مینای دندان دائمی در چند سال اول بعد از رویش هنوز کاملاً بالغ نشده و در برابر اسید آسیب‌پذیرتر است. رژیم غذایی نامنظم‌تر این سن، همراه با کاهش دقت در مسواک‌زدن روزانه، ریسک پوسیدگی را در نوجوانی حتی از برخی سنین پایین‌تر بالاتر نگه می‌دارد.

نه. برخلاف دندان دائمی، دندان شیری کنده‌شده نباید دوباره جا زده شود، چون ممکن است به جوانه دندان دائمی زیر آن آسیب برساند. کافی است کودک را برای معاینه به مطب بیاورید تا از سلامت ناحیه اطمینان حاصل شود.

دندان را فقط از قسمت تاج (نه ریشه) بگیرید و اگر ممکن است، بدون شستشوی تند، بلافاصله در جای خودش قرار دهید. اگر این کار ممکن نبود، دندان را در شیر سرد یا سرم نمکی نگه دارید و در کمتر از ۶۰ دقیقه به مطب برسانید — هرچه سریع‌تر، احتمال بقای دندان بیشتر است.

تا زمانی که دندان دائمی زیر آن آماده رویش طبیعی شود. این مدت برای هر کودک متفاوت است و در معاینات دوره‌ای دندانپزشک بررسی و در زمان مناسب دستگاه برداشته می‌شود.

دندان‌های مجاور به‌تدریج به سمت فضای خالی حرکت می‌کنند و وقتی دندان دائمی آماده رویش شود، فضای کافی برایش نمی‌ماند؛ نتیجه معمولاً رویش کج، ازدحام دندانی یا نیاز به درمان ارتودنسی طولانی‌تر در آینده است.

خیر؛ شبیه است، اما یکسان نیست. «عصب‌کشی» در بزرگسالان یعنی برداشتن کامل بافت زنده‌ی داخل دندان دائمی و پر کردن دائمی کانال‌ها. در دندان شیری، بسته به میزان درگیری، یکی از دو درمان پالپوتومی یا پالپکتومی انجام می‌شود که هدف و ماده‌ی پرکننده‌شان با عصب‌کشی دندان دائمی فرق دارد.

تفاوت پالپوتومی، پالپکتومی و عصب‌کشی بزرگسالان

پالپ همان «مغز دندان» است؛ بافت نرمی که رگ و عصب دارد و از تاج تا ریشه ادامه می‌یابد. جدول زیر تفاوت اصلی سه درمان را نشان می‌دهد.

چرا در دندان شیری روش فرق می‌کند؟

ریشه‌ی دندان شیری با نزدیک شدن زمان افتادن، به‌طور طبیعی جذب می‌شود و دندان دائمی زیر آن آماده‌ی رویش است. به همین دلیل پرکننده‌ی ریشه‌ی دندان شیری باید قابل جذب باشد تا مانع رویش دندان دائمی نشود. هدف درمان هم این است که دندان تا زمان افتادن طبیعی‌اش در دهان بماند، بجود و فضای دندان دائمی را حفظ کند؛ نه اینکه برای تمام عمر بماند.

چه کسی انتخاب می‌کند و بر چه اساسی؟

انتخاب بین پالپوتومی، پالپکتومی یا کشیدن دندان فقط بعد از معاینه ممکن است. دندانپزشک کودکان درد کودک، وضعیت بافت پالپ هنگام درمان، وجود تورم یا عفونت، و در صورت نیاز رادیوگرافی را بررسی می‌کند. از روی نام یا توضیح یک دندان نمی‌توان از قبل گفت کدام درمان لازم است.

اگر کودک درد خودبه‌خودی یا شبانه دارد، لثه یا صورتش متورم شده یا تب دارد، در اولین فرصت او را معاینه کنید. اطلاعات بیشتر درباره‌ی این درمان در صفحه‌ی درمان ریشه دندان شیری و درباره‌ی مراحل بعد از آن در ترمیم دندان کودکان آمده است.

منبع علمی

• American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Pulp Therapy for Primary and Immature Permanent Teeth. The Reference Manual of Pediatric Dentistry (current edition). aapd.org

هر دو گزینه‌های استاندارد و بادوامی برای دندان شیری هستند. استنلس استیل سابقه طولانی‌تری در دوام دارد و معمولاً برای دندان‌های آسیاب (کمتر در معرض دید) انتخاب می‌شود؛ زیرکونیا هم‌رنگ دندان است و بیشتر برای دندان‌های جلو ترجیح داده می‌شود. انتخاب نهایی در معاینه و بر اساس وضعیت دندان کودک مشخص می‌شود.

دندان شیری تا سال‌ها وظیفه جویدن، کمک به تلفظ و از همه مهم‌تر نگه‌داشتن فضای دندان دائمی زیرین را بر عهده دارد. پوسیدگی درمان‌نشده می‌تواند به این جوانه دندان دائمی آسیب بزند و باعث عفونت و درد شود؛ درمان نکردن آن، هزینه بعدی به‌مراتب بیشتری برای کودک دارد.

بیشتر کودکان همان روز به منزل بازمی‌گردند. گیجی، خواب‌آلودگی یا بدخلقی در ساعات اول طبیعی است و طی چند ساعت برطرف می‌شود. تا بازگشت کامل اشتها، مایعات شفاف و غذای نرم توصیه می‌شود و کودک باید تحت نظارت مستقیم بماند.

مهم‌ترین مورد، رعایت دقیق ساعات ناشتایی (غذا و مایعات) طبق دستورالعملی است که پیش از جلسه دریافت می‌کنید. علاوه بر آن، بررسی کامل سابقه پزشکی کودک و در صورت نیاز هماهنگی با پزشک او، و پوشیدن لباس راحت در روز درمان لازم است.

با رعایت استانداردهای بیهوشی — حضور متخصص بیهوشی مجرب، پایش پیوسته علائم حیاتی و تجهیزات مناسب — ریسک به حداقل می‌رسد. با این حال، مثل هر بیهوشی دیگری، ریسک صفر نیست؛ به همین دلیل پیش از تصمیم‌گیری، معاینه کامل و بررسی سابقه پزشکی کودک انجام می‌شود تا مناسب‌بودن این روش برای او تأیید شود.

توصیه انجمن‌های تخصصی این است که اولین ویزیت تا یک‌سالگی یا حداکثر شش ماه پس از رویش اولین دندان شیری انجام شود.