در حدود شش‌سالگی، اولین دندان‌های آسیاب دائمی بدون اینکه دندانی بیفتد، پشت دندان‌های شیری درمی‌آیند و بسیاری از والدین متوجه نمی‌شوند. گاهی این دندان‌ها با لکه‌ی سفید، زرد یا قهوه‌ای درمی‌آیند، به سرما حساس‌اند یا خیلی زود می‌شکنند. این وضعیت اسمی دارد: «هیپومینرالیزیشن مولار-انسیزور (Molar-Incisor Hypomineralization، MIH)». در این مقاله می‌خوانید MIH چیست، چقدر شایع است، چه چیزهایی درباره‌ی علتش می‌دانیم و چه چیزهایی نه، و چه زمانی باید به دندانپزشک کودکان مراجعه کرد.
MIH چیست؟ MIH (هیپومینرالیزیشن مولار-انسیزور) یک نقص ساختاری در مینای دندان است، نه نتیجه‌ی «کم‌مسواکی». معمولاً دندان‌های آسیاب اول دائمی درگیرند و ممکن است لکه، حساسیت یا شکستگی مینا دیده شود [۱, ۲]. علت دقیق مشخص نیست و درمان بر اساس شدت و سن کودک انتخاب می‌شود؛ هرچه زودتر شناسایی شود، پیشگیری از پوسیدگی و شکستگی ساده‌تر است [۱, ۲].
در این مقاله می‌خوانید
MIH دقیقاً چیست؟
MIH یک نقص کیفی در مینای دندان است: مینا در دوران ساخته‌شدن به اندازه‌ی کافی معدنی نمی‌شود و نرم‌تر و متخلخل‌تر می‌ماند. معمولاً یک تا چهار دندان آسیاب اول دائمی درگیرند و اغلب ثنایای دائمی هم لکه دارند، هرچند وجود لکه روی ثنایا برای تشخیص لازم نیست [۱, ۲]. لکه‌ها مرز مشخص دارند و معمولاً نامتقارن‌اند؛ همین آن را از لکه‌های متقارن و پراکنده‌ی فلوروزیس جدا می‌کند [۱, ۲]. لکه‌های زرد-قهوه‌ای معمولاً متخلخل‌تر و مستعد شکستن‌ترند تا لکه‌های سفید-کرمی [۱, ۲].
در انواع شدیدتر، بعد از درآمدن دندان و در اثر جویدن، قسمتی از مینا می‌شکند (Post-eruptive Breakdown). این دندان‌ها بیشتر در معرض پوسیدگی‌اند، حساسیت دارند و ترمیمشان سخت‌تر است [۱, ۲].
اگر آسیاب‌های شیریِ دوم هم لکه‌دار باشند (HSPM)، احتمال MIH در دندان‌های دائمی بیشتر است [۲]؛ پس لکه روی دندان شیری می‌تواند هشداری برای پایش دندان‌های دائمی باشد.
چقدر شایع است؟
مرور نظام‌مند ۱۱۶ مطالعه شیوع تجمعی حدود ۱۳٫۵٪ را گزارش کرد؛ تقریباً از هر ۷ تا ۸ کودک، یک نفر [۴]. در همین مرور، در حدود ۳۷٪ موارد ثنایا هم درگیر بودند [۴]. راهنمای اروپایی (EAPD) هم شیوع جهانی را حدود ۱۳ تا ۱۴٪ ذکر می‌کند و می‌گوید ممکن است کمتر از واقع برآورد شده باشد [۲]. عددها بسته به تعریف و جامعه‌ی مطالعه‌شده بین مطالعات تفاوت زیادی دارند [۴].
علت MIH چیست؟
پاسخ صادقانه: علت دقیق مشخص نیست. راهنمای EAPD آن را چندعاملی می‌داند: عوامل ژنتیکی و شرایط پیرامون تولد و بیماری‌های اوایل کودکی در دوره‌ی ساخته‌شدن مینا نقش دارند و زمان، شدت و مدت اثر این عوامل با شدت درگیری مرتبط است [۲]. AAPD نیز همین دیدگاه چندعاملی را مطرح می‌کند [۱].
یک متاآنالیز ۲۰۲۳ ارتباط آماری MIH را با بیماری مادر در بارداری، وزن کم هنگام تولد، بیماری‌های عمومی کودکی، مصرف آنتی‌بیوتیک و تب بالا در اوایل کودکی نشان داد [۵]. «ارتباط» یعنی این‌ها با هم دیده می‌شوند، نه اینکه ثابت شده باشد یکی علت دیگری است؛ مثلاً کودکی که بیمار بوده شاید هم دارو گرفته و هم بیماری‌اش روی مینا اثر گذاشته است. پس اگر فرزندتان در شیرخوارگی بیمار شده یا درمان لازم گرفته، خودتان را سرزنش نکنید.
نگران دندان‌های فرزندتان هستید؟
برای معاینه و گفت‌وگو درباره‌ی وضعیت کودک، نوبت بگیرید.
شواهد علمی درباره‌ی مراقبت و درمان
تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم
هر دو راهنما بر شناسایی زودهنگام، آموزش بهداشت، مشاوره‌ی تغذیه و برنامه‌ی پیگیری تأکید دارند [۱, ۲]. EAPD فلوراید وارنیش را همراه با معاینه‌های مکرر، هر ۳ تا ۶ ماه، برای پیشگیری از پوسیدگی در دندان‌های دائمی توصیه می‌کند، ولی می‌گوید شواهد اثر آن در معدنی‌کردن یا کم‌کردن حساسیت کافی نیست [۲].
حساسیت دندان
حساسیت می‌تواند مسواک زدن را مختل کند. کودکی که از درد مسواک را رها می‌کند بیشتر پوسیده می‌شود؛ پس کنترل حساسیت بخشی از پیشگیری است [۱, ۲].
EAPD برای کاهش حساسیت چند گزینه را نام می‌برد (از جمله فرآورده‌های CPP-ACP، فلوراید وارنیش، ارژنین و لیزر)، اما توصیه‌اش مشروط است و شواهد آن کیفیت پایینی دارد. فرآورده‌های CPP-ACP برای افراد دارای آلرژی به پروتئین شیر مناسب نیستند [۲, ۳]. بنابراین انتخاب روش را به دندانپزشک بسپارید.
آسیاب‌های درگیر
- موارد خفیف (آسیاب کامل درآمده): سیلانت رزینی خط اول است؛ همراه با ماده‌ی چسباننده برای ماندگاری بیشتر [۲, ۳].
- موارد شدیدتر: ترمیم کامپوزیتی، روکش فلزی پیش‌ساخته یا ترمیم‌های ساخته‌شده در لابراتوار، بسته به وضعیت دندان [۲, ۳].
دندان‌های جلو
برای ثنایای لکه‌دار، روش‌های کم‌تهاجمی مثل میکروابریژن یا رزین اینفیلتریشن مطرح شده‌اند. توصیه‌ی EAPD برای آن‌ها مشروط است و شواهد کیفیت پایینی دارد؛ مطالعات کمی روی ثنایای MIH انجام شده است [۲, ۳].
کشیدن برنامه‌ریزی‌شده
اگر پیش‌آگهی دندان بسیار بد باشد، کشیدن برنامه‌ریزی‌شده در زمان مناسب (EAPD زمان مطلوب را حدود ۸ تا ۱۰ سالگی می‌داند) می‌تواند بار درمان را کم کند. بسته شدن کامل فضا حتی در آن زمان تضمین‌شده نیست و این تصمیم باید پس از ارزیابی ارتودنسی و رادیوگرافی گرفته شود [۱, ۲].
درد، بی‌حسی و اضطراب
دندان‌های MIH ممکن است سخت‌تر بی‌حس شوند [۲]. یک مرور نظام‌مند ۲۰۲۶ از کارآزمایی‌های تصادفی نشان داد MIH معمولاً با حساسیت، اضطراب دندانپزشکی و اثر کمتر بی‌حسی همراه است و شواهد روش‌های کنترل درد هنوز محدود و کم‌اطمینان است [۷]. برای کودکی که می‌ترسد، دندانپزشک ابتدا روش‌های رفتاری را امتحان می‌کند و در موارد انتخابی، بسته به ارزیابی، آرام‌بخشی یا بیهوشی عمومی هم مطرح می‌شود.
کیفیت زندگی
یک مرور نظام‌مند (۵ مطالعه، ۴۹۱ کودک ۳ تا ۱۶ ساله) بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت دهان را پس از درمان دندان‌های MIH گزارش کرد، هرچند اطمینان شواهد پایین بود [۶].
اشتباه‌های رایج والدین
- فکر کردن به اینکه لکه‌ی دندان دائمی «از کم‌مسواکی» است. MIH نقص ساختاری است و به بهداشت ربطی ندارد.
- رها کردن مسواک در ناحیه‌ی حساس. این کار پوسیدگی را بیشتر می‌کند.
- صبر کردن «تا دندان خودش درست شود». مینای ضعیف ترمیم نمی‌شود و می‌تواند بشکند.
- تصور اینکه دندان آسیاب را حتماً باید کشید، یا هرگز نباید کشید. تصمیم به سن، شدت و وضعیت بایت بستگی دارد.
- استفاده از محصولات سفیدکننده روی لکه‌ها. پیش از تشخیص علت لکه، سراغ درمان زیبایی نروید.
چه زمانی باید مراجعه کرد؟
- هر لکه‌ی سفید، زرد یا قهوه‌ای با مرز مشخص روی دندان‌های دائمی تازه‌دررآمده، حتی بدون درد: برای ارزیابی و برنامه‌ی پیشگیری؛
- حساسیت به سرما یا هوا یا هنگام مسواک زدن؛
- مینای شکسته، حفره‌ی تازه یا گیر کردن غذا.
مراجعه‌ی فوری: درد شدید یا خودبه‌خودی، ورم صورت یا لثه، آبسه، یا تب همراه با درد دندان.
لکه یا حساسیت دندان فرزندتان را بررسی کنیم
در مطب دکتر سارا رهنما، پس از معاینه، برنامه‌ی پیگیری و درمان بر اساس شدت درگیری و سن کودک تنظیم می‌شود. می‌توانید درباره‌ی مراقبت‌های پیشگیرانه و ترمیم دندان کودکان بیشتر بخوانید. اگر فرزندتان نوجوان است، مقاله‌ی لکه‌های روی دندان دائمی نوجوان را ببینید.
پرسش‌های متداول والدین
آیا MIH ارثی است؟
شواهدی از زمینه‌ی ژنتیکی وجود دارد، ولی علت دقیق شناخته نشده و عوامل محیطی هم دخیل‌اند [۲].
آیا لکه‌ی سفید دندان درمان دارد؟
چرا دندان کودکم این‌قدر حساس است؟
آیا دندان آسیاب شش‌ساله را باید کشید؟
آیا درمان MIH از پوسیدگی معمولی دشوارتر است؟
کودکم می‌ترسد. چه کنیم؟
از ابتدا به دندانپزشک بگویید. رویکرد رفتاری و در موارد انتخابی آرام‌بخشی یا بیهوشی عمومی بررسی می‌شود [۷].
مطالعه بیشتر برای والدین:
منابع علمی
- American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Molar-Incisor Hypomineralization (Best Practices, adopted 2024). The Reference Manual of Pediatric Dentistry, 2026–2027, pp. 491–498. aapd.org
- Lygidakis NA, Garot E, Somani C, Taylor GD, Rouas P, Wong FSL. Best clinical practice guidance for clinicians dealing with children presenting with molar-incisor-hypomineralisation (MIH): an updated European Academy of Paediatric Dentistry policy document. Eur Arch Paediatr Dent. 2022;23(1):3–21. DOI: 10.1007/s40368-021-00668-5 · PMC8926988
- Somani C, Taylor GD, Garot E, Rouas P, Lygidakis NA, Wong FSL. An update of treatment modalities in children and adolescents with teeth affected by molar incisor hypomineralisation (MIH): a systematic review. Eur Arch Paediatr Dent. 2022;23(1):39–64. DOI: 10.1007/s40368-021-00635-0
- Lopes LB, Machado V, Mascarenhas P, Mendes JJ, Botelho J. The prevalence of molar-incisor hypomineralization: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2021;11:22405. DOI: 10.1038/s41598-021-01541-7
- Juárez-López MLA, Salazar-Treto LV, Hernández-Monjaraz B, Molina-Frechero N. Etiological factors of molar incisor hypomineralization: a systematic review and meta-analysis. Dent J (Basel). 2023;11(5):111. DOI: 10.3390/dj11050111
- Hoogeveen RPP, Momayez E, Bonifacio CC, Manton DJ, Hesse D. Impact of treatment of molar-incisor hypomineralisation on children’s oral health-related quality of life: a systematic review. Eur Arch Paediatr Dent. 2026;27(2):367–377 (published online 2025). DOI: 10.1007/s40368-025-01114-6 · PMID 41028359
- Lygidakis NN, Brusevold IJ, Manton D, Gillam D, Lygidakis NA, Wong FSL. Effectiveness of different anaesthetic techniques, agents and adjunctive interventions in handling pain during dental treatment of MIH-affected teeth: a systematic review. Eur Arch Paediatr Dent. 2026. DOI: 10.1007/s40368-026-01259-y · PMID 42706468
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست. علت هر تغییر رنگ مینا و نیاز یا عدم نیاز به درمان فقط پس از معاینه مشخص می‌شود. تصاویر این مقاله برای آموزش با کمک هوش مصنوعی تهیه شده‌اند و تصویر بیمار واقعی نیستند.