وقتی کودک از دندان‌درد شکایت می‌کند، اولین واکنش والدین معمولاً پیدا کردن راهی برای کم کردن درد است. اما مهم‌تر از کنترل موقت درد، پیدا کردن علت آن است.
دندان‌درد کودک می‌تواند به دلیل پوسیدگی، التهاب یا عفونت دندان، ضربه، شکستگی، مشکلات لثه، رویش دندان یا حتی عوامل غیر دندانی ایجاد شود. بنابراین یک راهکار برای همه موارد وجود ندارد.
مسکن ممکن است درد را موقتاً کاهش دهد، اما علت دندان‌درد را درمان نمی‌کند.
اگر درد همراه با تورم صورت، تب، مشکل در بلع یا تنفس یا بدحال شدن کودک باشد، مراجعه فوری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در این مقاله می‌خوانید
- دندان‌درد کودک معمولاً از چیست؟
- اگر کودک شب‌ها از دندان‌درد بیدار شود چه؟
- آیا دندان‌درد حتماً به معنی عصب‌کشی است؟
- اگر صورت یا لثه کودک ورم کرده باشد چه؟
- مسکن، آسپرین و آنتی‌بیوتیک؛ چه کنیم و چه نکنیم؟
- اگر دندان شیری درد می‌کند، آیا باید کشیده شود؟
- اگر کودک از دندانپزشکی می‌ترسد و دندان‌درد دارد چه؟
- قبل از مراجعه چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
- یک برنامه ساده برای والدین
- پرسش‌های متداول
دندان‌درد کودک معمولاً از چیست؟
شایع‌ترین علت‌ها عبارت‌اند از:
- پوسیدگی دندان
- پوسیدگی عمیق و نزدیک شدن آن به پالپ
- التهاب یا عفونت پالپ
- آبسه دندان
- شکستگی یا ترک دندان
- ضربه به دندان
- گیر کردن غذا بین دندان‌ها
- التهاب لثه
- مشکلات مربوط به رویش دندان
گاهی نیز درد در ناحیه دهان و فک منشأ دندانی ندارد. به همین دلیل، محل درد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
اگر کودک شب‌ها از دندان‌درد بیدار شود چه؟
دردی که کودک را از خواب بیدار می‌کند، به‌خصوص اگر خودبه‌خودی یا تکرارشونده باشد، نباید نادیده گرفته شود. همچنین اگر درد:
- بدون خوردن یا نوشیدن شروع می‌شود
- مدت زیادی ادامه پیدا می‌کند
- به صورت ضربان‌دار است
- یا به‌طور مکرر در شب اتفاق می‌افتد
بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود. این علائم می‌توانند با درگیری بیشتر پالپ دندان همراه باشند، اما از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان تشخیص قطعی داد.
اگر دندان کودک به سرما یا شیرینی حساس است چه؟
حساسیت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و شدت و مدت آن اهمیت دارد. برای مثال، درد کوتاهی که پس از حذف محرک از بین می‌رود با درد طولانی یا دردی که خودبه‌خود ایجاد می‌شود یکسان نیست.
هنگام مراجعه، بهتر است والدین بتوانند توضیح دهند:
- درد از چه زمانی شروع شده؟
- با چه چیزی تحریک می‌شود؟
- بعد از حذف محرک چقدر ادامه دارد؟
- آیا شب کودک را بیدار می‌کند؟
- آیا بدون محرک هم ایجاد می‌شود؟
- آیا قبلاً نیز چنین دردی وجود داشته است؟
این اطلاعات می‌تواند به تشخیص کمک کند.
آیا دندان‌درد کودک حتماً به معنی عصب‌کشی است؟
خیر.
دندان‌درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که چه درمانی لازم است. بسته به وضعیت پالپ و خود دندان، ممکن است درمان‌های مختلفی قابل بررسی باشند؛ از درمان‌های محافظه‌کارانه و حفظ‌کننده پالپ گرفته تا درمان‌های دیگر. در بعضی موارد نیز اگر دندان قابل حفظ نباشد، کشیدن مطرح می‌شود.
دندان‌درد ≠ الزاماً عصب‌کشی
تشخیص نوع درمان به معاینه و در صورت نیاز بررسی‌های تشخیصی بستگی دارد.
اگر صورت یا لثه کودک ورم کرده باشد چه؟
تورم لثه یا صورت همراه با دندان‌درد می‌تواند نشانه عفونت باشد. اگر تورم محدود به اطراف یک دندان است، کودک باید در اولین فرصت ارزیابی شود.
اما تورم صورت، تورمی که سریع گسترش پیدا می‌کند، تب و بدحالی، مشکل در بلع یا تنفس یا مشکل قابل توجه در باز کردن دهان اهمیت بیشتری دارند. در چنین شرایطی نباید صرفاً با مسکن یا درمان خانگی منتظر ماند.
علائم هشدار: اگر کودک دچار موارد زیر است، مراجعه فوری پزشکی یا دندانپزشکی ضروری است.
- تورم قابل توجه صورت
- مشکل در تنفس
- مشکل در بلع
- گسترش سریع تورم
- تب همراه با علائم عفونت دندان
- بدحال شدن واضح کودک
- درد شدید و کنترل‌نشده
مسکن، آسپرین و آنتی‌بیوتیک؛ چه کنیم و چه نکنیم؟
برای دندان‌درد کودک می‌توان مسکن داد؟
در برخی شرایط، مسکن مناسب کودک می‌تواند به کنترل موقت درد تا زمان مراجعه کمک کند. اما باید دو موضوع را از هم جدا کنیم:
کنترل درد ≠ درمان علت درد
اگر پوسیدگی عمیق، التهاب پالپ یا عفونت وجود داشته باشد، کم شدن درد به معنی برطرف شدن مشکل نیست.
انتخاب دارو و مقدار مصرف باید متناسب با سن، وزن، وضعیت پزشکی و داروهای دیگری باشد که کودک مصرف می‌کند. در صورت تردید، درباره داروی مناسب از پزشک یا دندانپزشک سؤال کنید.
آیا می‌توان آسپرین یا مواد خانگی روی دندان کودک گذاشت؟
خیر. قرار دادن آسپرین یا مواد مختلف مستقیماً روی دندان یا لثه می‌تواند به بافت‌های دهان آسیب بزند. بهتر است برای کنترل درد از روش‌های مطمئن استفاده شود و علت دندان‌درد نیز بررسی شود.
برای دندان‌درد کودک از درمان‌های خانگی نامطمئن استفاده نکنید.
آیا آنتی‌بیوتیک دندان‌درد کودک را درمان می‌کند؟
خیر، هر دندان‌دردی به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارد.
درمان اصلی بسیاری از مشکلات دندانی، درمان خود دندان است. آنتی‌بیوتیک در شرایط خاص، به‌ویژه برخی عفونت‌های همراه با علائم سیستمیک یا گسترش عفونت، ممکن است توسط پزشک تجویز شود.
برای دندان‌درد کودک خودسرانه آنتی‌بیوتیک شروع نکنید. حتی در مواردی که آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود، ممکن است همچنان درمان خود دندان لازم باشد.
اگر دندان شیری درد می‌کند، آیا باید کشیده شود؟
نه لزوماً.
اگر دندان شیری قابل حفظ باشد، ممکن است حفظ آن برای عملکرد طبیعی دهان و حفظ فضای مناسب برای دندان دائمی مفید باشد. اگر دندان به‌شدت تخریب شده یا قابل حفظ نباشد، ممکن است کشیدن گزینه مناسب‌تری باشد.
دندان‌درد ≠ کشیدن دندان
ابتدا باید مشخص شود دندان در چه شرایطی قرار دارد و چه گزینه‌هایی برای درمان آن وجود دارد.
برای آشنایی بیشتر با اهمیت دندان‌های شیری، مقاله «دندان شیری چرا مهم است؟ آیا پوسیدگی دندان شیری باید درمان شود؟» را بخوانید.
اگر کودک از دندانپزشکی می‌ترسد و دندان‌درد دارد چه؟
درد می‌تواند اضطراب کودک را بیشتر کند و همکاری او را دشوارتر سازد. به همین دلیل، در این شرایط فقط خود دندان مطرح نیست؛ شرایط روانی و رفتاری کودک نیز باید در برنامه درمان در نظر گرفته شود.
دندانپزشک کودکان معمولاً عواملی مانند موارد زیر را ارزیابی می‌کند:
- سن کودک
- شدت اضطراب
- میزان همکاری
- تعداد دندان‌های درگیر
- حجم درمان مورد نیاز
- تجربه‌های قبلی
- شرایط پزشکی کودک
در بعضی موارد درمان با روش‌های معمول و هدایت رفتار امکان‌پذیر است. اگر درمان گسترده باشد یا همکاری کودک اجازه درمان ایمن و مؤثر را ندهد، ممکن است روش‌هایی مانند آرام‌بخشی مطرح شوند و در موارد انتخاب‌شده، بیهوشی عمومی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
اما ترس یا دندان‌درد به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به بیهوشی نیست. مسیر تصمیم‌گیری باید این باشد:
برای مطالعه بیشتر درباره همکاری نکردن کودک: اگر کودک در دندانپزشکی همکاری نمی‌کند چه کنیم؟
آیا اگر درد خودبه‌خود قطع شد، مشکل برطرف شده است؟
نه لزوماً.
گاهی درد برای مدتی کاهش پیدا می‌کند، اما بیماری زمینه‌ای همچنان وجود دارد. به‌خصوص در پوسیدگی‌های عمیق یا مشکلات پالپ، قطع شدن درد به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد که دندان سالم شده است.
بنابراین اگر کودک دندان‌درد داشته است، حتی در صورت بهتر شدن علائم، در صورت تداوم یا تکرار درد بهتر است علت آن بررسی شود.
قبل از مراجعه چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
اگر کودک دندان‌درد دارد، این اطلاعات را برای دندانپزشک آماده کنید:
درباره درد
- از چه زمانی شروع شده؟
- دائمی است یا گاهی ایجاد می‌شود؟
- شب کودک را بیدار می‌کند؟
- با سرما، گرما یا شیرینی تحریک می‌شود؟
- بعد از حذف محرک چقدر ادامه دارد؟
- بدون محرک هم ایجاد می‌شود؟
درباره علائم دیگر
- تورم وجود دارد؟
- تب وجود دارد؟
- روی لثه جوش یا آبسه دیده می‌شود؟
- کودک هنگام جویدن درد دارد؟
- باز کردن دهان دشوار شده است؟
درباره سابقه دندان
- آیا قبلاً روی این دندان درمان انجام شده؟
- آیا کودک ضربه‌ای به دندان وارد کرده؟
- آیا دندان شکسته است؟
- آیا قبلاً درد مشابهی داشته است؟
این اطلاعات به دندانپزشک کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از مشکل داشته باشد.
یک برنامه ساده برای والدین
اگر کودک دندان‌درد گرفت:
شدت و نوع درد را بررسی کنید
به‌خصوص ببینید آیا درد شبانه، خودبه‌خودی یا طولانی است.
وجود تورم و تب را بررسی کنید
اگر علائم هشدار وجود دارد، مراجعه را فوری‌تر کنید
در صورت نیاز، فقط از داروی مناسب کودک استفاده کنید
طبق توصیه پزشک یا دندانپزشک.
روی دندان یا لثه آسپرین و مواد خانگی نگذارید
خودسرانه آنتی‌بیوتیک شروع نکنید
حتی اگر درد کاهش پیدا کرد، علت را بررسی کنید
در صورت تداوم یا تکرار درد، علت آن را بررسی کنید.
جمع‌بندی
دندان‌درد کودک یک علامت است، نه یک تشخیص.
علت درد می‌تواند از یک پوسیدگی ساده تا التهاب پالپ، عفونت، ضربه یا مشکلات دیگر متفاوت باشد و هرکدام درمان متفاوتی دارند. مسکن می‌تواند درد را موقتاً کنترل کند، اما علت دندان‌درد را برطرف نمی‌کند.
همچنین دندان‌درد به معنی قطعیِ عصب‌کشی یا کشیدن دندان نیست. ابتدا باید وضعیت دندان و شرایط کودک ارزیابی شود.
اگر کودک دندان‌درد دارد، به‌خصوص اگر درد شبانه، خودبه‌خودی، مکرر یا همراه با تورم و تب است، بهتر است مراجعه به دندانپزشک را به تأخیر نیندازید.
و اگر تورم صورت، مشکل در بلع یا تنفس، یا بدحال شدن واضح کودک وجود دارد، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد.
پرسش‌های متداول
آیا دندان‌درد کودک خودش خوب می‌شود؟
ممکن است درد موقتاً کاهش پیدا کند، اما این لزوماً به معنی برطرف شدن علت نیست.
آیا دندان‌درد یعنی دندان باید عصب‌کشی شود؟
خیر. نوع درمان به وضعیت پالپ و خود دندان بستگی دارد.
آیا دندان شیری دردناک باید کشیده شود؟
نه همیشه. اگر دندان قابل حفظ باشد، ممکن است حفظ آن مناسب‌تر باشد.
آیا برای هر دندان‌درد کودک باید آنتی‌بیوتیک مصرف کرد؟
خیر. آنتی‌بیوتیک فقط در شرایط خاص و با تشخیص پزشک یا دندانپزشک تجویز می‌شود.
آیا برای دندان‌درد کودک می‌توان مسکن استفاده کرد؟
در برخی شرایط، مسکن مناسب کودک می‌تواند درد را موقتاً کنترل کند؛ اما جایگزین درمان علت دندان‌درد نیست.
چه زمانی دندان‌درد کودک اورژانسی است؟
تورم قابل توجه یا رو به گسترش صورت، مشکل در تنفس یا بلع، تب همراه با علائم عفونت، بدحالی واضح یا درد شدید و کنترل‌نشده نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر کودک از دندانپزشکی می‌ترسد چه؟
اضطراب کودک باید در برنامه درمان در نظر گرفته شود. بسته به سن، میزان اضطراب، همکاری و حجم درمان، روش‌های رفتاری، آرام‌بخشی و در موارد انتخاب‌شده بیهوشی عمومی ممکن است بررسی شوند.
آیا دندان‌درد شبانه مهم است؟
بله. به‌خصوص اگر کودک را از خواب بیدار کند یا بدون محرک و به‌صورت مکرر اتفاق بیفتد، بهتر است دندان معاینه شود.
مطالب مرتبط
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک کودکان نیست. انتخاب دارو، تشخیص علت درد و انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط اختصاصی کودک انجام شود.