نوشیدنی‌های گازدار، انرژی‌زا و بعضی نوشیدنی‌های ورزشی می‌توانند به‌دلیل اسیدی بودن و در برخی موارد به‌دلیل قند بالا، برای سلامت دندان نوجوان مهم باشند. نوع نوشیدنی، مقدار و به‌ویژه دفعات و الگوی مصرف اهمیت دارد.
یکی از مشکلاتی که باید از پوسیدگی جدا شود، فرسایش دندان است؛ یعنی از دست رفتن تدریجی ساختار سخت دندان در اثر اسیدهای غیر باکتریایی.
شواهد جدید، به‌خصوص درباره نوشیدنی‌های گازدار، ارتباط میان مصرف و فرسایش دندان در نوجوانان را نشان می‌دهند؛ اما این ارتباط به معنی آن نیست که هر نوجوان مصرف‌کننده حتماً دچار فرسایش می‌شود. وضعیت دهان، رژیم غذایی، دفعات مصرف و عوامل فردی نیز اهمیت دارند.
در این مقاله می‌خوانید
فرسایش دندان با پوسیدگی یکی نیست
پوسیدگی دندان یک بیماری چندعاملی است که در آن فعالیت باکتری‌ها و عوامل غذایی و دهانی نقش دارند. فرسایش دندان، در مقابل، به حل شدن بافت سخت دندان در اثر اسیدهایی گفته می‌شود که منشأ باکتریایی ندارند.
بنابراین وقتی درباره نوشیدنی‌های اسیدی صحبت می‌کنیم، نباید همه مشکلات را با عنوان «پوسیدگی» توضیح دهیم.
ممکن است یک نوجوان:
- پوسیدگی داشته باشد؛
- علائم فرسایش مینا داشته باشد؛
- یا هر دو مشکل را هم‌زمان داشته باشد.
تشخیص اینکه تغییرات مشاهده‌شده دقیقاً به چه علت ایجاد شده‌اند، به معاینه دندانپزشکی نیاز دارد.
چرا نوشیدنی‌های گازدار اهمیت دارند؟
نوشیدنی‌های گازدار معمولاً اسیدی هستند و تماس مکرر دندان با محیط اسیدی می‌تواند شرایط مناسبی برای فرسایش ایجاد کند.
یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۶، با بررسی ۲۴ مطالعه و مجموع ۲۱٬۵۴۱ نوجوان، ارتباط معناداری بین مصرف نوشیدنی‌های گازدار و فرسایش دندان گزارش کرد.
این مطالعه مشاهده‌ای است؛ بنابراین نتیجه آن نشان‌دهنده ارتباط است، نه اثبات یک رابطه علت و معلولی برای هر فرد.
نوشیدنی انرژی‌زا و ورزشی چه تفاوتی دارند؟
نباید همه نوشیدنی‌های انرژی‌زا و ورزشی را از نظر ترکیب و اثر دهانی یکسان در نظر گرفت.
نوشیدنی‌های انرژی‌زا ممکن است هم اسیدی و هم حاوی قند باشند. درباره نوشیدنی‌های ورزشی نیز شواهد موجود یکدست نیست و اثر آن‌ها به ترکیب محصول و الگوی مصرف بستگی دارد.
در یک مرور نظام‌مند جدید، شواهد درباره ارتباط نوشیدنی‌های انرژی‌زا با فرسایش دندان محدود اما نگران‌کننده توصیف شده و یافته‌ها درباره نوشیدنی‌های ورزشی و پوسیدگی یا فرسایش، قطعی و یکدست نبوده‌اند.
بنابراین بهتر است به جای جمله‌ای مانند:
روی این موارد تمرکز کنیم:
جرعه‌جرعه خوردن چرا مهم است؟
فقط مقدار نوشیدنی مهم نیست؛ الگوی مصرف نیز اهمیت دارد.
اگر نوجوان یک نوشیدنی اسیدی را در مدت طولانی و به‌صورت جرعه‌جرعه مصرف کند، دندان‌ها فرصت بیشتری برای مواجهه مکرر با محیط اسیدی دارند.
بنابراین یک تغییر ساده می‌تواند این باشد:
به‌جای نوشیدن مداوم و طولانی‌مدت، دفعات و مدت تماس نوشیدنی اسیدی با دندان را کاهش دهید.
همچنین آب می‌تواند نوشیدنی اصلی روزانه باشد.
پنج تغییر عملی
عادت روزانه نسازید
مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا و گازدار را به عادت روزانه تبدیل نکنید.
جرعه‌جرعه و طولانی ننوشید
نوشیدنی‌های اسیدی را جرعه‌جرعه و در فاصله طولانی مصرف نکنید.
آب، انتخاب اول
آب را انتخاب اصلی برای رفع تشنگی قرار دهید.
نوشیدنی ورزشی متناسب با نیاز
اگر نوجوان ورزش می‌کند، نوع و مقدار نوشیدنی مورد استفاده را متناسب با نیاز واقعی او بررسی کنید.
معاینه را عقب نیندازید
اگر حساسیت دندان، تغییر سطح مینا، شکستگی‌های غیرمعمول یا تغییر رنگ جدید مشاهده می‌شود، معاینه دندانپزشکی را به تعویق نیندازید.
چه زمانی بهتر است نوجوان معاینه شود؟
اگر یکی از موارد زیر وجود دارد، بهتر است وضعیت دندان‌ها بررسی شود:
- حساسیت مکرر به سردی یا گرمی؛
- تغییر واضح در سطح یا شکل مینای دندان؛
- درد یا ناراحتی هنگام خوردن و نوشیدن؛
- افزایش پوسیدگی؛
- شکستگی یا ساییدگی غیرمعمول دندان‌ها؛
- مصرف مکرر نوشیدنی‌های اسیدی همراه با علائم دهانی.
جمع‌بندی
هدف این نیست که نوجوان را از هر نوشیدنی خاصی بترسانیم. هدف، شناخت رابطه میان نوع نوشیدنی، اسیدیته، قند، دفعات مصرف و وضعیت دهان است.
اگر مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا، ورزشی یا گازدار در برنامه روزانه نوجوان قرار دارد، در معاینه می‌توان وضعیت مینا، پوسیدگی و عوامل خطر را بررسی کرد.
پرسش‌های متداول
آیا هر نوجوانی که نوشابه یا نوشیدنی انرژی‌زا مصرف می‌کند دچار فرسایش دندان می‌شود؟
خیر. شواهد، ارتباط میان مصرف و فرسایش را نشان می‌دهند، نه اینکه هر مصرف‌کننده حتماً دچار فرسایش شود. وضعیت دهان، رژیم غذایی، دفعات مصرف و عوامل فردی نیز اهمیت دارند.
فرسایش دندان با پوسیدگی چه تفاوتی دارد؟
پوسیدگی یک بیماری چندعاملی است که فعالیت باکتری‌ها در آن نقش دارد؛ فرسایش، حل شدن بافت سخت دندان در اثر اسیدهایی است که منشأ باکتریایی ندارند. یک نوجوان ممکن است یکی یا هر دو را داشته باشد.
آیا نوشیدنی‌های ورزشی هم برای دندان مشکل‌سازند؟
شواهد درباره نوشیدنی‌های ورزشی یکدست نیست و اثر آن‌ها به ترکیب محصول و الگوی مصرف بستگی دارد. بهتر است نوع و مقدار آن متناسب با نیاز واقعی نوجوان بررسی شود.
چرا جرعه‌جرعه نوشیدن مهم است؟
مصرف طولانی و جرعه‌جرعه یک نوشیدنی اسیدی، دفعات و مدت تماس دندان با محیط اسیدی را افزایش می‌دهد. کاهش مدت و دفعات تماس یک تغییر ساده است.
مقالات مرتبط
منابع علمی
- Juárez López ML, et al. Prevalence and Risk of Dental Erosion Linked to Carbonated Drinks in Adolescents: A Systematic Review and Meta-Analysis. Oral Health & Preventive Dentistry. 2026;24:337–346. PMID: 42113589
- Association Between Consumption of Energy and Sports Drinks with Oral Health: A Systematic Review. PMID: 42345950
- American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Adolescent Oral Health Care. Latest revision 2025.
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه دندانپزشکی نیست. تشخیص فرسایش، پوسیدگی و عوامل خطر هر نوجوان به معاینه اختصاصی نیاز دارد.